Naar kop
Naar navigatie
Naar navigatie
Afbeelding kerk

De Preek

Uw zondagse rustpunt na de Heilige Mis

 Afbeelding bijbel

14/12/2003

Preek van de week

Cultuur : volks of elitair

Teerbeminde Dimitrianen,

In deze oorverdovend en oogverblindend barre tijden van elektronisch Atari-Jingle-Bells-getingeltangel en plastic Hulla-kerstboom-licht-geflikker, is aan mij, pater Bruno van de orde der filibusters, gevraagd uw geest te verruimen met de Preek van de Week rond het thema Cultuur: volks of elitair.

Laat me beginnen met te stellen dat ik niet hou van dat woordje 'volks' in de context van cultuur.

Zeer zeker, elk volk heeft een eigen taal en eigen tekens waarmee het zich uitdrukt, c.q. culturele creaties allerhande produceert. We noemen die producten kunst, en we schrijven dat woordje nu eens met grote, dan weer met kleine k. Maar het zijn niet de middelen, hoe rijk of arm ook, die deze of gene 'volkscultuur' verheffen tot 'kunst'. Noch zijn het geografische toevalligheden zoals het vaderland of de moedertaal van de kunstenaar. Verpakking en vorm spelen wel een rol, maar er zijn eigenschappen die van veel groter belang zijn: doel en inhoud, waar- en waarachtigheid, zin en onzin,... Maar dat wisten jullie waarschijnlijk al.
Waar ik toe wil komen, broeders en zusters, is dat kunst niet van hét volk hoort te zijn, maar van álle volkeren. Ik herformuleer: kunst is niet 'des volks', het is 'des mensen'. Om het even heel bot te stellen, mijn waarde Dimitrianen, Kunst is wat ons, mensen, onderscheidt van de beesten. En vergeet niet: in het licht van de eeuwigheid, zijn we allemaal één volk. Onze cultuur, in al zijn variaties, is datgene wat ons deed emanciperen van de natuur. Of dat nu een goede zaak is of eerder te betreuren valt, dat laat ik in het midden. Het ís gewoon zo.

'Maar', zo zal de oplettende toehoorder zich nu ongetwijfeld afvragen, 'als kunst des mensen is, waarom beschouwen zovelen onder ons kunst dan als elitair?'

Ik zal jullie niet bij naam noemen, Bart Vandamme en co, jullie zijn toch al na de tweede zin van mijn preek in slaap gesukkeld. Jullie zijn toch met geen stokken meer wakker te krijgen voor het belsignaal deze schone Dienst van het Woord afsluit en de Cultus van Brood en Spelen inluidt. Ik zal niet vertellen hoe vaak ik tot mezelf zeg: 'Pater Bruno, de kunst is alleen maar elitair voor zij die de kunst niet begrijpen!' (Soms zeg ik zelfs méér: 'De kunst is alleen maar elitair voor zij die de kunst niet willen begrijpen!')
Het is geen schande, broeders en zusters, om dom en onwetend te zijn: zalig de armen van geest, zij kunnen nog zoveel leren! (Dat weten onze vlijtige studentes Kip en Merlina maar al te best). Het is echter wél een schande om dom te blijven! Onbegrip en ontwetendheid zijn de grootste oorzaken van angst. En angst, mijn beminde Dimitrianen, is een raar en duivels beestje. Het doet mensen dingen roepen zoals Eigen Kunst Eerst en Vreemde Kunsten Buiten! Het maakt hen doof voor elke vorm van kritiek, hoe goed bedoeld ook. Het is niet dat ze het niet kunnen snappen, het is dat ze niet willen! O die verwerpelijke gemakzucht. Niet voor niets noemt men ledigheid des Duivels oorkussen!

Nu kunnen wij ons de vraag stellen: verliezen wij niet een stuk van onze authenticiteit als we ons openstellen voor invloeden van buitenaf?

Er bestaat geen groter misvatting dan dat 'rekening houden met de mening van anderen' de facto de eigenheid van het individu devalueert. Net zo min als de multiculturele samenleving per definitie ook de authenticiteit van het zogenaamde eigen volk aantast. Of de kritische inbreng van derden nu een verrijking is, dan wel een verarming, hangt niet alleen af van de kritiek op zich, maar evenzeer van de manier waarop men ermee omgaat. Zelfs de meest rabiate conservatief of de eigenzinnigste betweter kan diep in zijn hart niet ontkennen dat het altijd zo geweest is. Kruisbestuiving is nodig, we weten allemaal waar inteelt, narcisme en/of zelfbevlekking toe leidt. (Nietwaar Broeno?)
Het is evenzeer een grote misvatting dat de cultuur van de ene méér waarde heeft dan de cultuur van de andere (of het nu om volkeren of over het individu gaat). Wat we zelf doen, doen we niet altijd béter. We doen het ánders. Het is zinloos appelen met peren te vergelijken. Vandaar dat we ook niet mogen beweren dat de cultuur van de ene evenveel waard is als de cultuur van de andere. Niet alles is even goed. Er bestaat Grote Kunst en er bestaat kleine kunst, er zijn waardevolle cultuurproducten en er zijn waardeloze cultuurproducten, en om het met de woorden van Sint-Cecil te zeggen: je hebt PS2 en je hebt X-Box. Bij élke mens, bij élk volk, in élke cultuur vindt je massa's voorbeelden van deze beide uitersten en alles wat daar tussenin ligt!
Waar het op aankomt, broeders en zusters, is het vermogen, maar vooral ook de moed, om het onderscheid te maken (en je kunt daar niet altijd een prijs op plakken, broeder Tjuppe, u aan wie wij, paters filibusters, de boekhouding van de Kerkfabriek hebben toevertrouwd). Ik roep u op, trouwe Dimitrianen: wees niet bevreesd! Kom uit voor uw mening, kom op voor de goede smaak en laat u niet afschrikken als snode demagogen u uitschelden 'elitair' te zijn of als het klootjesvolk u minacht omwille van uw kritiek. Zij zijn niet waard dat gij tot hen komt, maar spreek en zij zullen (moeten!) horen. Laat niet toe dat zij uw waardevolle woorden zomaar links liggen, gewoon omdat ze u niet begrijpen. Wees niet medeverantwoordelijk voor de toenemende verkleutering van de cultuur, van de politiek, ja zelfs van de maatschappij in het algemeen.

'Maar Pater Bruno', zegt u nu waarschijnlijk: 'wij zijn niet allemaal zo slim als u, vraagt u nu niet te veel van ons?'

Dan kan ik alleen maar antwoorden met een wedervraag: is cultuur dan zo moeilijk? Het antwoord is dubbel, beminde Dimitrianen: het antwoord is ja en nee. Het antwoord op de vraag Wat is Kunst? is in wezen zeer eenvoudig, maar de massa haalt zich van alles in het hoofd. De massa wil op alles en iedereen een etiketje laten plakken - dit is volkseigen, dat volksvreemd! De massa wil alles en iedereen in een hokje laten drummen - dit is volks, dat elitair! Dat is wat de Vrolijk Toekijkende Massa wil: voorgekauwde, pasklare, onwrikbare antwoorden. Maar is dat ook wat jullie willen? Zal de massa niet gauw tot eigen schade en schande ontdekken dat een al te simplistische aanpak vaak tot grote moeilijkheden leidt. Ook elk lid van die massa zal immers een labeltje krijgen, ook elk individu wordt in een marketingsegment gedropt. En het is zeer de vraag of de mens zich daar wel thuisvoelt.
Niets is zomaar zwart of wit. Het is een paradox, eigen aan de cultuur: eenvoud is niet simpel; eenvoud is complex! Jullie hoeven het niet meteen te begrijpen, maar hou jullie steeds voor: een hoog ontwikkeld mens heeft vaak een eenvoudig leven. (Kijk maar naar Pater Bruno als jullie dit niet geloven.)
Het is onze verantwoordelijkheid, Dimitrianen hier verzameld onder mijn verheven preekstoel, tegen de verkleutering in te gaan, ja ze zelfs te bevechten. Het is onze verantwoordelijkheid onszelf te ontwikkelen, zoveel als onze mogelijkheden het toelaten. Plus est en vous! Ontdek de ware levenskunst!

Waarde Dimitrianen, ik heb nog één vraagje, voor het geval u nog altijd niet overtuigd zou zijn: wat gaat u eten tijdens de komende feestdagen? Voorgesneden brood met eenheidsworst? Nee natuurlijk niet, u streeft naar méér en beter. Goed zo, zo hoort het! Wat de pot straks ook schaft - ik bedoel de kookpot, niet Piglet -, wat de pot ook schaft, ik hoop dat u het zich zal laten smaken!

In de naam van de Pater,
Zijn twee Zoons
en Zijn benevelde Geest,
Amen

Bijeengepreekt door : Bruno Lowagie
Zondag 14-12-2003.

3 wederpreken - 0 TrackBacks - .